Karar Verme Açısından Önemli Maliyet Kavramları

Yönetimin planlama, kontrol ve karar verme aşamalarındaki ihtiyaçlarına göre de maliyetler değişik şekillerde sınıflandırılabilir. Bu maliyet kavramları, verecekleri kararlara ışık tutması açısından yöneticilere kolaylık sağlar. Karara dönük maliyetlere, yukarıdaki sınıflamalar içerisinde değinilmiş olmakla beraber, burada geçerli maliyet ve batmış maliyet kavramları açıklanmıştır.

GEÇERLİ MALİYETLER

Karar verme sürecinde alternatifler değerlendirilirken verilecek karar türüne uygun maliyetlerin tespit edilmesi ve alternatiflerin o maliyetler ile analiz edilmesi, karar verme sırasında mutlaka göz önünde bulundurulması gereken maliyetlerdir.

Diğer bir değişle alınacak karardan etkilenecek maliyetler geçerli maliyetler olarak tanımlanmaktadır. Bir maliyetin geçerli maliyet olabilmesi için, iki özelliğe sahip bulunması gerekir:

Karar alma geleceğe yönelik bir işlem olduğu için geçmişteki maliyetler karar almada geçerlilik taşımazlar. Çünkü geçmişteki fiili maliyetler, daha önce alınmış kararlar sonucu ortaya çıkmışlardır ve geçmişe gidip bu maliyetleri değiştirmek imkansızdır.

Dolayısıyla alınacak kararda göz önünde tutulması gereken maliyetler de gelecekte, alınan kararın etkili olacağı dönemde, ortaya çıkması beklenen maliyetler olmalıdır.

Aynı zamanda geçerli maliyetlerin üzerinde düşünülen karar seçenekleri arasında fark göstermeleri de gerekir. Sonuçta benimsenen seçenek hangisi olursa olsun tutarı değişmeyen maliyetler, gelecekle ilgili olsalar bile geçerli maliyet sayılmazlar.

Geçerli maliyetlerle karar vermede ek maliyetler ve fırsat maliyetleri (alternatif maliyet) olmak üzere iki şekilde ortaya çıkmaktadır.

Ek maliyet, kısaca karar seçenekleri arasındaki maliyet farkıdır. Belli bir seçeneğin seçilmesiyle diğer seçeneklere karşın katlanılacak ilave maliyetlerdir.

Fırsat maliyeti ise alternatifler arasında seçilen seçenek uğruna kaçırılan net kazanç tutarı olarak ifade edilir. Yani belirli bir işin yapılması başka bir şeyden vazgeçilmesini gerektiriyorsa, vazgeçilen şeyden sağlanabilecek net kazanç, yapılan şeyin fırsat maliyetini oluşturur.

Kayıtlara aktarılma imkanı olmayan fırsat maliyeti seçenekler arasında karar verme aşamasında önem kazanmaktadır. Çeşitli seçenekler arasında karar verirken her bir seçeneğin olumlu ve olumsuz yönleri irdelenerek yapılacak seçimin net yarar sağlayacak seçenek üzerinde yoğunlaştırılması gereklidir. Ortaya çıkacak net yarar ise fırsat maliyetidir.

BATMIÅž MALÄ°YETLER

Verilecek bir kararın yönünü etkilemeyecek maliyet türüdür. Geçmişte katlanılmış ve artık bir daha geri dönüşü mümkün olmayan maliyetlerdir. Örneğin makine yenileme kararında eski makinenin defter değeri batmış maliyettir. Batmış maliyetlerin tespit edilip karar verme işleminin dışında tutulması karar verme işlemiyle ilgili analizleri önemli ölçüde kolaylaştıracaktır.